Атам Әжибай Муртазаев ҳаққында

Кеше 5-май атам (әкемниң әкеси) Әжибай Муртазаевның туўылған күнине арнап, журналист Шарап Уснатдиновтың “Кимге кеш, кимге таң сәҳәр…” атлы китабындағы атам ҳаққында үзиндини блогыма жайластырып атырман.


 

     “Еркин Қарақалпақстан” газетасының басып өткен 75 жыллық өмири даўамында журналистлердиң бирнеше әўлады өтти. Олардың ишинде изсиз умытылып кеткенлери де, қарақалпақ журналистикасының қәлиплесиўине ҳәм жәмийетлик турмысқа үлес қосып кеткенлери де баршылық.

     Мен газетаға тири адамларға қолланатуғын «өмир» деген сөзди пайдаланғанымның себеби, бул газета өзи пайда болған күннен баслап 75 жыл даўамында бир мәртебе тоқтап, жабылып қалған емес. Оның «тамырында» қан айланысы үзилиске түскен жоқ…

     Журналистика тараўында үзликсиз 27 жылдан аслам ўақыт мийнет еткен болсам, соның тең жартысы усы газета редакциясында болды. Көп ғана талантлы адамлар менен ислестим. Олардың жарқын келбетлери кеўилде қалды. Сонлықтан да, олардың бир қатарын байрам алды еске түсиргенди мақул көрдим.

Биринши мийнет жолымды «Жас ленинши»де (ҳәзирги «Қарақалпақстан жаслары») әдебий хызметкер лаўазымынан басладым. Ол жерде ислегениме бир ярым жылға шамаласқан ўақытта, мени сол ўақыттағы жүдә абырайлы шайыр Хожабек Сейтов телефон арқалы шақырды.

Бул кисиниң Қарақалпақстан Министрлер Кеңесиниң Баслығы Наўрыз Жапақов болып турған ўақтында Жазыўшылар аўқамы менен мәмлекетлик радио комитетин басқарып, сол ўақыттағы биринши басшы Н.Махмудов ҳәм басқалар менен шайдай айқасып ислескенин еситип жүргенликтен бе, бул шақырыққа сәл ҳаўлығайын дедим. Мен оны еле үлкен лаўазымда шығар деп ойлайтуғын едим. «Совет Қарақалпақстаны» газетасының мәденият ҳәм әдебият бөлиминиң баслығы екенин сол күни билдим.

Хожабек аға мени бас редактор Әжибай Муртазаевқа алып кирди. Мархум Әжибай аға, жотасы ири, суғы басым, көзи қәҳәрли, асықпай, бирақ сәдде-сәдде етип сөйлейтуғын адам еди. Ол өңменин столға берип отырғанда, әййемги тарийх китапларындағы тас қудайларға усайтуғын еди.

— Сениң жаслар газетасындағы мақалаларыңды бақлап жүрмен, – деп баслады ол сөзин. — Коммунист емес екенсең. ТашМУдиң журналистикасын да толық питкермепсең. Соған қарамастан, сени партиялық газетаға жумысқа шақырғанды мақул көрдик. Мына Хожабек ағаның бөлиминде ислейсең.

Бул, 1966-жылдың сентябри еди. Соннан баслап, усы газетаға 1988-жылдың мартында өзим бас редактор болып тайынланғанға дейин төрт редактор менен ислескен болсам, солардың ишиндеги шебер журналисти ҳәм ҳәр тәреплеме саўатлысы Әжибай аға еди дегениме басқалары өкпелемес.

Себеби, мен Әжибай ағадай етип, газетаға кететуғын материаллардың басым көпшилигин өзи оқып, редакторлайтуғын түнги нәўбетшиликти бәне таўып, яки үлкенлик етип кисиге тапсырып кетпейтуғын, өзине қатал редакторды оннан кейин көрмедим. Бизлер ол ўақытта жас көкирекпиз. Редакцияға түрли партиялық лаўазымлардан ерксиз келип қалған хызметкерлердиң әззилигин көрип ҳәм аяп, ҳәм күлип жүретуғын ўақтымыз.

Газетаның жаңа санына нәўбетшиликтен таңды атырып қайтатуғын едик. Корректураны ишимизден бас редактор менен жарысып оқыймыз. Сонда, стилистикалық ҳәм грамматикалық қәте табыўда Әжибай ағадан озып көрген емеспиз.

Ол киси газета мақалаларындағы бәлент пәрўаз, паң-паң сөзлерге өмиринше қарсы гүресип өтти.

Ондай мақалаларды ҳәтте түнги полосадан алып таслаўдан тайынбайтуғын еди. Оның әсиресе, тилдиң тазалығы бойынша еткен хызметлерин кәсиплеслери ҳәм айырым тилшилер умытсақ жүдә надурыс болар еди. Бурын газета ҳәм барлық баспасөзде ҳәзирги Тақыятас қаласы — «Тахыяташ», ал ҳәзирги Шымбай қаласы — «Чимбай» болып жазылатуғын еди. Әжибай аға дәслеп усы еки атаманы, оннан кейин Майжапты — «Майяб», салыны — «шалы» деп жазыўларға қатты қарсы турып, газетаға дурыслап жаздыра баслады. Бул, үлкен қарсылыққа ушырап, оның мәселесин обкомның идеология бөлими терминологиялық комиссияда қарады. Бул қалалардың атын өзгертип жазсаң — барлық хүжжет ҳәм мөрлерди өзгертиўимиз керек. Қарар шықпағанша өзгертпейсиз, деп қатты тапсырды. Бирақ Әжибай аға оған көнбеди. Бир қыйлы минези де бар еди.

Ол күшли редактор еди. Бирақ, 1969-жылы умытпасам 16-декабрь күни редакцияға от тийиўине байланыстырып, ол кисини босатты. Ал, биз журналистлер оны елеге дейин пир тутамыз. Онын әдиллиги, мақалаларды додалағандағы саўатлылығына ўақтында бас ийгенбиз.

Ең жуўапкерли сиясий ўақыялар алдындағы бас мақаланы өзи жазатуғын еди. Ол күшли дилмаш болды. Партия съездлери ўақтында ҳәптелеп редакцияда қонып, ӨзТАГ бөлиминиң сол ўақыттағы атақлы дилмашлары Жамал аға Қосжетеров, Махмуд аға Идирисовлар менен бир термин үстинде гә айтысып, гә бақырысып қарақалпақшаға аўдаратуғын еди.

Редакциямызда үш адам — Әжибай Муртазаев, Меңлибек Әбдиреймов ҳәм Рустем Қасымовлар ғана телетайптан шыққан русша текстти жазып отырмастан, тиккелей машинисткаға қарақалпақша диктовка қылатуғын еди.

Әжибай ағаның өмири қысқа болды. Бирақ, оның газета ҳәм «Қарақалпақстан» баспасындағы журналистлик жане редакторлық мийнетлери өз алдына, кеңирек сөз етиўге турарлық, деп ойлайман.


 

Бул жоқарыдағы үзинди алынған китаптың сүўретлери:

IMG_20140423_235806

IMG_20140423_235010

IMG_20140423_235230

Advertisements
This entry was posted in Qaraqalpaqsha. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s